Hoofdstuk 1

2023 een feestjaar met een valse start 

Victor Lemmens is op 12 juni 1933 in Schimmert geboren, dus op die dag in 2023 is hij 90 jaar oud. Hij is op 5 september 1963 in Schimmert met zijn Paula getrouwd, dus op deze speciale dag in 2023 zijn ze 60 jaar bij elkaar. Alle reden om in 2023 een feest te vieren. Er worden voorbereidingen getroffen voor een groot feest in de zomer, maar al in de eerste maand van het jaar wordt duidelijk, dat Victor er waarschijnlijk niet de openingsdans zal kunnen doen. Domme pech is het als hij op 23 januari ’s avonds in huis struikelt en zijn knieschijf breekt. Er wordt een operatie gepland, maar als het bijna zover is, krijgt Victor te horen dat het spontane herstel zo goed verloopt, dat van de operatie wordt afgezien. Het betekent toch, dat Victor voorlopig een hele tijd aan een rolstoel gekluisterd zal zijn. Zo krijgt hij wel de kans om tijdens het herstelproces terug te kijken op zijn leven om al zijn wederwaardigheden in boekvorm voor zijn nageslacht vast te kunnen leggen.  

Dat wil Victor - de meeste mensen noemen hem kortweg Vic - graag doen. Hij vertelt graag, dus dat komt goed uit als besloten wordt zijn levensverhaal in boekvorm te gieten. Niet alleen voor zichzelf om zich nog een keer te realiseren wat er allemaal op zijn pad gekomen is, maar vooral ook voor zijn kinderen, klein- en achterkleinkinderen, zodat ze weten waar zij via hem allemaal vandaan komen.  

Wie mee wil in Vic’s reis door de vorige eeuw en het eerste kwart van de huidige eeuw, die doet er goed aan zich eerst vertrouwd te maken met het decor, waarin zijn verhaal zich afspeelt. Dat decor is om te beginnen een boerderij in Groot Haasdal, een van de gehuchten, die samen het dorp Schimmert vormen. In 2021 heeft de plaatselijke heemkundevereniging - voorop Victor’s huidige buurman Wiel Leunissen - een boek samengesteld met teksten en foto’s die terugkijken op de geschiedenis van het dorp. We zijn zo vrij om in deze biografie van Victor hier en daar uit deze gegevens te citeren. We lezen, dat de mensen van Schimmert voornamelijk leefden “van wat land, vee en huisvlijt opbrachten. Door de opkomst van de industrie en de mijnen ontstonden andere beroepen, waardoor ook de dienstensector zich ontwikkelde.” In de tijd waarin Victor Lemmens klein was, was Schimmert dus een echt boerendorp, relatief hoog gelegen in het Limburgse Heuvelland (130 m boven NAP). De “skyline” van Schimmert wordt bepaald door kerk en watertoren, twee gebouwen die ook in het leven van Victor Lemmens een rol van betekenis gespeeld hebben. 

De moderne tijd heeft natuurlijk ook Schimmert meegenomen in de vaart der volkeren, maar het agrarisch karakter is nog volop zichtbaar. De oorspronkelijke gehuchten Bies, Kruis, Oensel, Schimmert, Groot Haasdal, Klein Haasdal en Put zijn samengegroeid tot het huidige dorp Schimmert, dat inmiddels deel uitmaakt van de gemeente Nuth. Het boek van de heemkundevereniging blikt terug in de tijd. “Het is nog niet zo lang geleden dat ons dorp 3 bakkers, 2 slagers, 3 kleermakers, 3 timmerwerkplaatsen een melkfabriek, een limonadefabriek … 8 cafés, tientallen boerenbedrijven en tig kruidenierswinkeltjes had.” Dat van die 8 cafés is trouwens een understatement als we een uitspraak verderop in het boek mogen geloven “vreuger waar óm ’t anger hoes ‘ne café” (vroeger was zowat elk tweede huis een café). En ook lezen we de constatering dat Schimmert tot in de verre omgeving bekend stond als de plek waar het allemaal te beleven was voor de uitgaande jeugd. Dansen, dat deden ze in Schimmert, ook Victor. Dat was ook met carnaval 1959 het geval, toen vanuit het aangrenzende Klein Genhout een jongedame genaamd Paula Keulers naar plaatselijke danszaal “Metz” kwam, waar ze voor de eerste keer Victor Lemmens ontmoette. Hij bracht haar naar huis die avond, zes jaar verkering volgde en vervolgens 60 jaar huwelijk. Waarover straks meer.  

Nu terug naar de jaren 30 van de vorige eeuw. In de boerderij op Groot Haasdal 5, die deel uitmaakt van een complex rond kasteel De Bockenhof, spelen de eerste jaren uit het leven van Victor Lemmens zich af. Het is de tijd waarin alle facetten van het dagelijkse leven gedomineerd worden door de katholieke kerk, waar Victor ondanks aandrang geen actieve rol in zal gaan spelen. En het is de tijd van het harde maar kleurrijke boerenleven waarvan Victor wel degelijk deel zal gaan uitmaken. Sterker nog hij zal zich ontwikkelen tot een sleutelfiguur binnen de agrarische gemeenschap van Schimmert en omstreken.  

Als Victor geboren wordt in 1933 is er nog geen sprake van grote bloei. Het dorp telt een paar duizend zielen, die wonen in enkele honderden huizen en tientallen kleine en grotere boerderijen. Er zijn veel kroegen/herbergen, er is een kleuterschool en een basisschool, een kerk en er loopt één behoorlijk verharde doorgaande weg, die de kleine kernen verbindt. Voor de rest landelijk gebied, veel karrensporen en landerijen. Vergeet alle moderne communicatiemiddelen, vergeet alles wat gemaakt is van kunststof, vergeet de eigen auto en verplaats je in gedachten naar het dorp Schimmert in 1933, hooggelegen in het zuiden van Limburg. Het leven gaat er zijn gangetje. Ook op het adres Groot Haasdal 5, waar dan al 12 kinderen wonen in dat grote huis, als in 1933 Antonius Victor zich aandient als dertiende in de rij.  

De familie Lemmens is een boerengezin. Ze wonen in een grote boerderij naast kasteel De Bockenhof. In een monumentaal huis met 15 kamers, waarvan 7 slaapkamers, met stallen en schuren. Ze hebben een gemengd bedrijf, landbouw en veeteelt. Vader Louis en moeder Maria Lemmens - van Oppen hebben 23 ha land tot hun beschikking. Een groot gedeelte staat vol met gewassen. Groenten en vooral suikerbieten. Een ander deel is weiland en tegelijk fruitboomgaard. Dat zijn twee vliegen in een klap, omdat in de huiswei heel wat hoogstambomen staan, waar de koeien gemakkelijk onderdoor kunnen lopen om te grazen. Alleen als de appels en peren geplukt moeten worden, moeten de koeien even plaatsmaken. Dan komt het ook goed van pas, dat er nogal wat jonger volk rondloopt. De ouderen kunnen goed appels plukken en de jongsten weten goed hoe ze het koevolk van de ene naar de andere wei moeten loodsen. Uiteindelijk zijn ze bij Lemmens met z’n zeventienen. Vader, moeder en 15 kinderen (7 jongens en 8 meisjes). Eigenlijk 16, maar een baby mocht niet ouder worden dan enkele dagen.  

Er zijn dus veel monden te vullen in huize Lemmens, maar er zijn ook veel handen, die kunnen helpen bij de vele klussen op de boerderij. Er zijn in het dorp wel een paar winkels, maar “boodschappen” halen ze voornamelijk van het eigen land: groente, fruit, eieren, melk, ze hebben het allemaal binnen handbereik. 

Ouderlijkhuis van Victor

Ouderlijkhuis van Paula

Gewassen inspecteren blijft leuk om te doen